GBS - ADR - ATS
Dwingender voorstellen voor een andere wetgeving lijken vooralsnog strijdig te zijn met de Grondwet.
Er zijn momenteel drie alternatieven in bespreking:
1. Geen-Bezwaar-Systeem (GBS)
2. Actief-Donor-Registratiesysteem (ADR)
3. Actieve-Toestemming-Systeem (ATS)
Omdat zo weinig mensen zich als orgaandonor hebben laten registreren wordt er stevige druk uitgeoefend door belangenorganisaties om de wetgeving te veranderen. Het verwijt klinkt dat we ‘laks’ zijn en een ‘ongegronde angst hebben om te snel dood verklaard te worden’.
Zijn dit geen erg goedkope argumenten bij een beslissing over leven, sterven en dood?
Deze verwijten kloppen niet want uit gesprekken over dit thema is mij gebleken dat er iets heel anders speelt. Veel mensen hebben het intuïtieve gevoel dat er iets niet klopt met orgaandonatie al kunnen ze niet goed verwoorden wat dat is. Het hersendoodcriterium blijkt een van de belangrijkste struikelblokken te zijn. Het merendeel wil om uiteenlopende redenen ook niet geregistreerd worden. Niet geregistreerd zijn heeft dus vaak niets met laksheid te maken, maar is het resultaat van een meer of minder bewuste keuze. Hier komt nog bij dat men zich niet serieus genomen voelt over motieven van emotionele en immateriële aard. Daar heeft men het dan ook publiekelijk vaak maar niet meer over.
En toch blijven o.a. de Nederlandse Transplantatiestichting, Eurotransplant, Transplantatie Nu, Nierstichting en een aantal politieke partijen maar beweren dat de bereidheid donor te zijn nog steeds aanwezig is. Het zou volgens hen daarom goed zijn over te stappen op een systeem dat de niet geregistreerden automatisch tot potentiële donor verklaart. Bezwaren zoals in hoofdstuk 3 beschreven? Nooit van gehoord!
1. Geen-Bezwaar-Systeem (GBS)
Dit systeem houdt in dat elke Nederlander vanaf zijn geboorte in voorkomend geval automatisch donor is tenzij hij/zij expliciet aangeeft dit niet te willen. Maar dit laatste moet men dan wel zelf regelen.
2. Actief-Donor-Registratiesysteem (ADR)
Dit systeem is een variant op het GBS. De Minister van Volksgezondheid stuurt je een brief thuis met de vraag of je bereid bent je als donor te laten registreren. Vragen staat vrij, zou je denken, en antwoorden ook. Maar niet hier! Als je geen antwoord geeft, krijg je nog een keer zo’n brief thuis met de mededeling dat, als je weer niet antwoordt, je ingeschreven wordt in het donorregister als orgaandonor omdat je daar toestemming voor hebt gegeven(?!) Manipulatie van de bovenste plank!
Dit systeem maakt de meeste kans om ingevoerd te worden bij een eventuele wetswijziging en daarom staan we er wat langer bij stil.
Het voorstel voor een systeem van ADR komt uit de koker van NIGZ-Donorvoorlichting. Deze organisatie vindt het huidige systeem te vrijblijvend. Het is merkwaardig dat, wanneer de resultaten tegenvallen van een wettelijk systeem waarin de burger zelf kan kiezen, geconcludeerd wordt dat het systeem te vrijblijvend is. Het huidige systeem is niet te vrijblijvend, maar gunt de burger alle vrijheid die hem binnen deze context toekomt. Dit moet vooral zo blijven, gelet op de thematiek waarop het betrekking heeft.
Tot zijn essentie teruggebracht is de thematiek: de ene mens moet sterven om de ander (misschien) in leven te houden. Meer persoonlijk van aard: ik of mijn kind moet sterven om jou of jouw kind (misschien) in leven te houden. Nog genuanceerder gesteld: er wordt bikkelhard ingegrepen in mijn stervensproces om dat van jou te voorkomen, waarbij ik ter plekke gedood wordt.
Hieruit mag blijken dat de keuze je wel of niet als orgaandonor te laten registreren geen zakelijke afweging is, maar een emotionele, spirituele, levensbeschouwelijke beslissing waar veel mensen het heel moeilijk mee hebben. Mag het misschien?
Vrijheid van keuze zonder enige vorm van dwang hoort hier de enig zorgvuldige basis te zijn.
NIGZ-Donorvoorlichting gaat er voorts vanuit “dat de burger positief ten aanzien van postmortale orgaandonatie staat vanaf diens achttiende verjaardag” en dat “donorschap de norm” is. Dit is een werkelijk onverdedigbaar academisch uitgangspunt dat volkomen gelogenstraft wordt door de praktijk: de burgers laten via de niet-registratie nadrukkelijk zien dat ze níet positief t.o.v. postmortale donatie staan en dat donorschap níet de norm is. De verschillen tussen uitgangspunt en praktijk zijn enorm: een wetenschapper zou na zulk duidelijk bewijs zijn uitgangspunt onmiddellijk herzien of ontslagen worden door zijn opdrachtgever! Een uitgangspunt dat zo evident strijdig is met de werkelijkheid mag nooit als fundament voor een nieuw wettelijk systeem dienen. Een overheid die dat desondanks toch wil doordrukken neemt zijn eigen burgers niet serieus en maakt zich schuldig aan dictatuur.
Het is binnen de context van de onderhavige thematiek ook niet aan de overheid of wie dan ook om een norm uit te vaardigen in de persoonlijke levens- en stervenssfeer van een mens.
Het voorstel van NIGZ-Donorvoorlichting om de wettelijk verplichte ‘positieve wilsbeschikking’ op te heffen druist in tegen het zelfbeschikkingsrecht en dient daarom verworpen te worden. Een mens dient erop te kunnen vertrouwen dat zijn grondwettelijk rechten vanzelfsprekend worden gewaarborgd en dat hij niet in actie moet komen om ze veilig te stellen of af te dwingen. Een positieve wilsbeschikking (ja, ik wil) dient het enige fundament te zijn onder elke wet op orgaandonatie.
De manipulatie van NIGZ-Donorvoorlichting is als volgt geformuleerd. “De wettelijke verplichting dat voor registratie als postmortale donor in het donorregister altijd een positieve wilsbeschikking moet worden getekend, moet worden opgeheven”. En verder: “Er moet een termijn worden gesteld waarbinnen aangeschrevenen moeten reageren. Na deze periode krijgen diegenen die niet gereageerd hebben de (standaard)bevestiging van het Donorregister waarin vermeld wordt dat men met een positieve wilsbeschikking t.a.v. donatie geregistreerd is in het Registratiesysteem”.
De tegenstrijdigheid in deze manipulatie is stuitend. Enerzijds wil men expliciet van een positieve wilsbeschikking af en anderzijds haalt men deze als eigen legitimatie t.o.v. diegenen die niet (tijdig) reageren door de achterdeur weer naar binnen. Dit kan natuurlijk niet want wie niet reageert, heeft ook geen positieve wilsbeschikking afgegeven en dit mag dan ook niet als zodanig gelegaliseerd worden. En dan te bedenken dat verschillende politieke partijen en onze overheid overwegen dit over te nemen …..
De overheid mag iemand die uit vrije wil geen positieve wilsbeschikking m.b.t. orgaandonatie heeft afgegeven nooit of te nimmer toch als zodanig registreren via een ‘opt-out’ systeem dat diezelfde overheid aan anderen verbiedt.
Gaat de overheid zich langzaamaan eigenaar wanen van onze ‘stoffelijke overschotten’? Of van ons overtuigingensysteem over leven, sterven en dood?
3. Actieve-Toestemming-Systeem (ATS)
Dit houdt in dat nabestaanden beslissen wanneer geen keuze van de patiënt bekend is. Biedt dit een oplossing? Neen, zeker niet want alle kernbezwaren tegen GBS en ADR gelden hier net zo sterk.
Noch een overheid, noch mijn nabestaanden hebben het recht te beslissen wat er met mij gebeurt als ik aan het sterven ben. Als ik om welke reden dan ook – en die hoef ik niet aan anderen uit te leggen, want misschien kan ik die niet eens aan mezelf uitleggen – me niet heb laten registreren in het donorregister is dat een recht dat mij niet ontnomen mag worden.
Conclusie
Wie zich niet heeft laten registreren mag op voorhand nooit als donor beschouwd worden. Deze mensen zijn voor een groot deel ‘verantwoordelijke beslissers’ te noemen. Een mens dient de vrijheid te houden zich níet te laten registreren omdat dit bij zijn onzekerheid over dit thema of bij zijn overtuiging past en daar dienen we ons bij neerleggen. In een ADR / GBS / ATS echter zouden in voorkomende gevallen de organen van deze persoon worden weggehaald. Hij is dan geen donor meer want donor betekent gever. In een ADR / GBS / ATS wordt niet meer gegeven, maar afgepakt. In een dergelijk systeem wordt het inbreken en zonder toestemming spullen van een ander wegnemen gelegaliseerd. Het is absurd dat wie niet wil dat bij hem wordt ingebroken dit eerst kenbaar moet maken en moet laten registreren via een ADR / GBS / ATS. Waar zijn we mee bezig? Moeten we straks ook een papiertje bij de deur hangen dat we geen toestemming geven om spullen uit ons huis te halen?
Bezwaren tegen een nieuwe Wet op de orgaandonatie? Nooit van gehoord! Gewoon doordrukken …..
Wil je geregistreerd staan als orgaandonor? Prima, laat dat dan weten. Wil je dat niet? Ook prima, dan laten we het zo.
In het huidige bestel verdient het aanbeveling om je keuze te laten registreren, welke dat ook is. Je voorkomt dan dat jouw nabestaanden worden opgezadeld met de voor hen niet te beantwoorden vraag of in jouw stervensproces ingegrepen mag worden. Beslis zelf, er is er maar één die sterft als jij sterft en dat ben jijzelf.